İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK EDEBİYATI
29/3/2009 · Kategori: EDEBİYAT
Başlangıcı bilinmeyen bu dönem, II. yüzyıla kadar sürmüştür. Bu dönemdeki Türkler göçebe bir yaşam biçimine sahipti. Toplumsal ve ekonomik farklılaşmalar henüz ortaya çıkmamıştı. Bu ortaklaşmacı yaşam biçiminin yansımalarını sanat ürünlerini de görürüz. Türkler önceleri Şamanizm dininin etkisinde kalmakla birlikte sonraları, Maniheizm ve Budizm dinlerinin etkisinde kalmışlardır.Bu dönemde savaş, göç gibi toplumsal olayların yanında “şölen” adı verilen av törenleri, “yuğ” adı verilen cenaze törenleri sanat ürünlerine kaynaklık etmiştir.Göçebe yaşam biçimi ve sık sık din değiştirme, hem yerleşik kültürün oluşmasını engellemiş, hem de edebiyat ve sanat ürünlerinin günümüze ulaşmamasına neden olmuştur.
Bu dönem sözlü ve yazılı Türk edebiyatı olarak ikiye ayrılır:
SÖZLÜ TÜRK EDEBİYATI:
1. Şiirler, kopuz adı verilen saz eşliğinde; ozan, kam, baksı adı verilen şairlerce söylenmiştir.
2. Şiirler, din törenlerinden doğmakla birlikte dindışı eğlence ve törenlerde gelişmiştir.
3. Şiirlerde dil, yabancı etkilerden uzaktır. Yalın bir dil kullanılmıştır.
4. Şiirlerde hece ölçüsü kullanılmıştır. Nazım birimi dörtlüktür. Genellikle yarım uyak kullanılmıştır. Uyak düzeni ( abab / cccb / dddb) biçimindedir.
5. Bu dönemin başlıca ürünleri destan, koşuk, sav ve sagudur. ( Bu konuda Türk edebiyatında nazım biçimleri ve türleri konusunda geniş bilgi verilecektir)
6. Koşuklarda aşk ve doğa, destanlarda kahramanlık.sagularda ölüm korkusu işlenmiştir.
YAZILI TÜRK EDEBİYATI:
Bu dönem 8. yüzyılda başlayıp 10. yüzyıla kadar sürer. Türk edebiyatına ait en eski yazılı belge, Yenisey Kırgızları tarafından Göktürk alfabesiyle yazılan Yenisey Yazıtları’dır. Ancak bunlar okunamamışlardır. Yazılı belge olmaktan Öte edebi bir değerleri yoktur.
Asıl önemli belgeler 8. Yüzyılda yazılan Göktürk Yazıtları’dır. Orhun Irmağı yöresinde bulunduklarından bunlara Orhun Yazıtları da denir.
Yazılı Türk Edebiyatı Özellikleri:
1. Yazıtlar Türk edebiyatının bilinen ilk yazılı belgeleridir. Yazıtlardaki olgun anlatım özelliğinden, önceden de var olup ele geçmeyen ürünlerin de olabileceği düşünülmektedir.
2. Dönemin ürünlerinde hem dinsel hem de dindışı etkiler görülür.
3. Bu yazıtlar kullanılan ilk Türk alfabesini günümüze ulaştırmıştır.
4. Yazıtlar dil ve edebiyat tarihinin dışında, tarih, sosyoloji, etnografya için de değer taşır.
5. Yazıtlarda hem halk diliyle ( Tonyukuk ) hem de sanatlı bir söylev diliyle ( Bilge Kağan ve Kültigin) anlatım görülür.
6. Yazılı edebiyat döneminde Göktürkçe Kuzey Lehçesi ve Uygurca (Güney Lehçesi) kullanılmıştır.
7. Yazıtlarda, ses tekrarına dayalı (aliterasyonlu) bir anlatım vardır.
8. Yazıtlarda, ulusal birliğin önemi, ulusal benliğin korunması gerektiği vurgulanmaktadır.
9. Bazı atasözü ve destanlarımız bu dönemde yazıya geçirilmiştir.
Kalıcı Bağlantı Yorum (0) Yorum yaz! Arkadaşına Gönder!
0 yorum yazılmıştır